Moje miasto

dzieje, rozwój i bogata historia

Bogata historia Dzierżoniowa wiąże się z częstymi zmianami przynależności państwowej i politycznej. Znajdują się tu pamiątki po czasach panowania Piastów, władców czeskich, Habsburgów, czy wreszcie Niemców i Polaków. Po ulicach miasta stąpali Żydzi i Grecy. To wszystko stanowi o bogatym dziedzictwie historycznym i kulturowym miasta.

Pierwsza wzmianka pisana o Dzierżoniowie pojawiła się w wystawionym 13 lutego 1258 roku przez biskupa Tomasza I dokumencie. Został on wydany w Nysie, a mowa jest w nim o kościele św. Jerzego, a precyzyjniej rzecz ujmując o ustanowieniu samodzielnej jednostki kościelnej w Pieszycach. Data ta jest zatem ważna także dla rozłożonych w cieniu Wielkiej Sowy Pieszyc. W dokumencie poza wymienionym biskupem pojawiają się także: Henryk III – książę wrocławski (patron kościoła św. Jerzego) oraz Otton de Willin (patron pieszyckiej kaplicy) i inicjator całego „przedsięwzięcia”.

Do końca XIII stulecia Dzierżoniów stał się centrum gospodarczo - administracyjnym dla całej okolicy i przybrał typowo miejski charakter. Na początku swych dziejów miasto podlegało książętom wrocławskim, później ziębickim, by wreszcie stać się jednym z czołowych ośrodków Księstwa Świdnicko - Jaworskiego. Ukształtowany wówczas układ urbanistyczny z rozległym rynkiem, ratuszem oraz drogami wychodzącymi ze środków każdej pierzei widoczny jest do dziś.

Wiek XIV to stopniowe uzależnianie się Śląska od Korony Czeskiej. Przejście Księstwa Świdnicko - Jaworskiego pod rządy Pragi nastąpiło w 1392 roku. Kolejne stulecie minęły pod znakiem husyckiej rewolty, w wyniku której miasto, podobnie jak i cały region pustoszony był przez przemarsze zbrojnych band oraz epidemie.

W 1526 roku Królestwo Czeskie, z nim Dzierżoniów przeszło pod panowanie Habsburgów. Wiek ten związany był z rozwojem handlu, rzemiosła oraz produkcją płótna i innych tkanin. Druga połowa tegoż stulecia oraz początek wieku XVII nazywana jest nawet niekiedy „złotym wiekiem” miasta. W Dzierżoniowie przybywało ludności i miasto rozrastało się. Pomyślny okres skończył się wraz w wybuchem w 1618 wyniszczającej Wojny Trzydziestoletniej.

Następne 100 lat ( II poł. XVII w. i poł. XVIII w.) to czas względnego spokoju. 
Okres ten przerywał jednak wybuch Wojen Śląskich (1740 - 1763). W ich wyniku Dzierżoniów, podobnie jak i większość Śląska, włączony został do Prus. Nastąpiły zmiany ustrojowe i administracyjne. Przez krótki okres w dziejach (1816 - 1820) Dzierżoniów stał się nawet stolicą jednej z czterech rejencji prowincji śląskiej. W czasie panowania pruskiego Dzierżoniów zapisał się kartach europejskiej historii. Odbyły się tu dwa duże spotkania dyplomatyczne. W 1790 roku w Dzierżoniowie gościli dyplomaci Prus, Austrii, Holandii, Anglii i Rzeczpospolitej. W trakcie drugiego spotkania w 1813 roku pojawiły się na ziemi dzierżoniowskiej koronowane głowy: król pruski Fryderyk Wilhelm III oraz car Aleksander I. W 1800 roku Dzierżoniów odwiedził też John Quincy Adams - poseł Stanów Zjednoczonych w Berlinie, w latach 1825 - 1829 gospodarz Białego Domu, jako szósty prezydent Ameryki Północnej.

Wiek XIX - miasto wraz z regionem stało się centrum śląskiej produkcji włókienniczej. W połowie wieku, w wyniku kryzysu w tej branży u wrót miasta doszło do ostrych wystąpień robotników, które przeszły do historii pod nazwą Buntu Tkaczy Śląskich. Czerwcowe wydarzenia 1848 roku uwiecznione zostały w sztuce noblisty Gerharta Hauptmanna. W XIX stuleciu miasto dokonało jednak szeregu inwestycji komunalnych, powstało tu wiele obiektów użyteczności publicznej i budynków prywatnych. W 1855 roku miasto otrzymało połączenie kolejowe ze Świdnicą, a na przełomie XIX i XX wieku powstała lokalna kolej sowiogórska łącząca Dzierżoniów z Pieszycami, Bielawą, Srebrną Górą i dalej Nową Rudą.

Na początku XX wieku Dzierżoniów był szóstym co do wielkości miastem na Śląsku. Wiek ten to także dwie wojny światowe. Szczęśliwie miasto ominęły wojenne zawieruchy. W 1945 roku Dzierżoniów znalazł się na tzw. „ziemiach odzyskanych” włączonych do państwa polskiego. Tuż po II wojnie światowej stał się centrum osadniczym sporej ilości Żydów. W dziedzinie gospodarki w mieście kontynuowano tradycję przemysłu włókienniczego i elektromechanicznego. Niestety okres tzw. Polski Ludowej poza pozorną stabilizacją cechował się podporządkowaniem politycznym i gospodarczym Rosji radzieckiej. W wyniku zmian administracyjnych w 1975 roku Dzierżoniów wszedł w skład województwa wałbrzyskiego.

Na przełomie lat 80 i 90 XX wieku roku Polska odzyskała suwerenność, a zmiany ustrojowe doprowadziły do powołania samorządu gminnego dysponującego samodzielnością prawną i finansową. Obecnie Dzierżoniów liczy 32 690 mieszkańców (pobyt stały - dane z 31 grudnia 2015 r.)